La rèis dl'Euròpa

<!-- google_ad_section_start -->

Fin-a a adess i l'hai parlà 'd "vej" (e speroma che ij mè s'am leso a sio nen anrabiasse). Antlora i la pensavo parej, e mi d'antlora i conto. Però adess a l'é mej ch'i faso 'n pass andré e ch'i-j doma na vardà, a sti vegiòto. Mej ch'is foma n'idèja dël përchè antra 'l mond ëd mia generassion e lor a-i fussa 'n buron ëd 1000 chilòmetri.

E anlora vardoma na minuta ij des agn ëd mè pari e mia mari. Ma për mej capì, pijoma l'andi da quand a n'avìo mach quatr. Da quand Italia e Germania a l'han anandià la Seconda Guèra Mondial, e Londra a l'é restà sot a nòstre bombe. A lo san an pòchi, ma a bombardé Londra a-i ero 'cò dj'areoplan italian. E j'italian sta gavada a dovìo paghela motobin cara.

Se iv pije 'l disturb dë visité 'n camposanto e vardé le làpidi dij soldà, iv feve sùbit l'idèja ëd vàire che la Prima Guèra a l'abia da esse stàita pess che la Sconda. Ma con l'atach a Londra, për la prima vira, la guèra a la scapava fòra dal front për esse daspërtut. Dapress a sòn a-i drocavo tuti ij confin ch'a l'avìo soens goernà ij sivij, limitand-je ij sagrin a speré che ij parent an divisa a tornèisso a ca viv e tut antregh. Dapress a sòn, tuti a restavo al front, 'cò fomne, vej e masnà. Për milion ëd cit ëd tute le part ëd la baricada cost a dovìa esse në sbaruv dont a sarìo mai pì vnù fòra d'autut.

Dl'Italia iv ësmon-o mach sossì, ma se un as varda lòn ch'a l'é riva-ie a Varsavia, Dresden, Tokio, Stalingrad, Hiroshima, Berlin, Caen e Nagasaki as fa n'idèja dël rest (e sempe mach na cita idèja, che antra vardé na ròba e viv-la a-i passa 'n mar). An tuti sti pòst a l'era pijn ëd cit, cit che sot a ste bombe a son chërsù, sensa savejne gnente dël përchè e dël përcome ij grand a s-ciapavo tut. Cit che sò des agn a l'han faje ant un mond andova che miraco (almanch an Euròpa) la gent as ësparavo pa pì l'un con l'àutr, ma che antant a l'era tirà da fé s-giaj. Un drocheri ùnich. La vira passà, për presenteve ij mè des agn i l'hai mostrave l'Olanda. Bòn, COSTA a l'é l'Olanda dij des agn ëd mè pari.

E drocheri a veul dì drocheri. A veul dì esse sensa ca, sensa sòld, soens sensa pari, a mangesse pan e sgheusia. A veul dì andé al cine për sogné che 'n dì ò l'àutr 'cò ti, come jë stèile d'Hollywood, it l'avras na ca e na màchina. Coj ch'a l'han butà al mond mia generassion, për tanti vers, a-i ero tan-me dj'imigrà clandestin, capità ant un mond ch'a capìo nen, andova ch'a-i era gnente ch'a podìo permëtt-se, ma con tanta veuja dë "butesse a pòst e arfesse na vita". Che a l'avèisso la mitologìa dla Mérica sbërlusenta 'd machinon, cola 'd Mike Bongiorno, a l'era peuj pen-a natural.

E a fòrsa d'euli 'd gomo e d'anvestiment forest a la fin dle fin a l'han peuj faila. Ël seugn realisà për la pì part ëd la gent as ciamava 500, la màchina për tuti. Ma 'l video che i buto sì a l'é dzortut anteressant për ël pic-nic, la prima mòda american-a, rivà a pijeje 'l pòst a le veje merende (sinòire e nò) ch'i l'avìo sempe fàit prima dla guèra. A l'é amportanta përchè a mostra coma për costa generassion, soens, l'anfluss dla Mérica a fussa mach na question ëd tilèt. Për fesse as fasìa peuj mach lòn che mama e papà a l'avìo sempe fàit, ma adess la gent a lo ciamava a l'american-a.

A l'é con costa generassion che la television a rintra ant le ca. E pen-a ch'a rintra as pija 'l pòst d'onor, ant ël "tinello". As trata 'd na stansia misteriosa, mai esistìa ant la tradission ëd la pianificassion edilissia piemontèisa ò italian-a an general. A la riva ansema a la 500 e a la television, che a në ven sùbit ël tòch ëd mobilia pì pregià. Ël tinello a l'é 'l pòst consacrà dl'eucaristìa dla società dij consum (con la television piassà bin an mes, coma n'autar), andova che tuta la famija, dòp sin-a, as treuva ansema a... vardé la reclam.

E già, përchè për dròlo ch'a peula smijeje a la generassion ch'a dòvra tute le sòrt ëd filtror possìbij për gavé via la reclam da pàgine dla Ragnà, pòsta eletrònica e television, ant j'agn 50 e 60 la reclam a l'é la trasmission pì anteressanta. I l'hai decidù dë smonve për prima la reclam ëd la Cinsan, girà da Olmi. Për prima përchè a l'é 'l pì bel esempi dij valor ëd la società dël boneur, cola ch'a célebra ij seugn realisà 'd tute cole pòvre masnà chërsùe sot a le bombe. A célebra un mond andova ch'a-i riva gnente, e për solì as fa festa.

Ma se ij grand a cèlebro sò boneur, a-i në j'é 'cò për ij cit. Carosello a l'é la trasmission për famije pì popolar, e an pràtica bele che l'ùnica trasmission regolar për masnà. I peule nen capì tut lë s-giaj ch'a-i ëvnirà peuj se i riesse nen a rintré për na minuta ant la sodisfassion dij milion ëd cobie setà ant sò tinello con sue masnà, che tute le sèire a men-o al Vespr ëd la reclam. La guèra a l'é finìa, tut a l'é a pòst, l'ùnich sagrin a l'é decide lòn ch'is catroma doman. A l'é cost-sì 'l pensé dla pì part ëd le përson-e, fin-a 'd coj dë snista. E le masnà? Le masnà a vardo e amprendo, come dle spugne. Përchè parej a son le masnà.

Antra le mila ròbe ch'a-i rivo dij sti temp-lì, a-i é l'Union Europenga. Nò, nen cola dij polìtich, dël mërcà comun e bale varie. Cola dla gent. E ancora na vira a la fa la television. A l'é miraco cost l'arzultà pì bel dij cit ëd la guèra, che dapress a ess-se ciapà tonelà d'esplosiv an testa as treuvo tuti ansema a gieughe, giumaj da grand. A-i nass parej "Gieugh sensa Frontere", la trasmission che tuti ij tinelli d'Euròpa as vardo ansema. E a l'é costa la rèis dl'Euròpa, che ai Papa 'd Roma a-j piasa ò a-j piasa nen.

Gnun crocefiss a l'ha mai butà tuti ij tinelli d'Euròpa an sincronìa, ma 's gieugh da strapais an eurovision a lo fa, e finalment ij cit dla guèra as treuvo tuti ansema a fé ij fòj e s-ciapé pignate. E donca s'a-i é mai un monument ch'a ventrìa tiré sù a Strasborgh, dadnans al Parlament, a l'é col a Gennaro Olivieri e Guido Pancaldi. Mi i-j lo farìa an manera ch'a-j restèissa bin cola mesa ghignada sempe ant sël pont dë s-ciopé ch'a l'avìo amplacà ant sla facia, con sò bel subiòt an man e tuti bin antortojà sù ant un fil ross (ma coma përchè?? Ma për ël Fil Rouge, giuda scapin...).

Sòn a l'era 'l dadzora. Ma a-i era 'cò 'n dassota, ch'a restava nen vàire sbërlusent. Se television e tinello a rapresentavo la part pùblica, lòn ch'as podìa mostresse 'cò ai cit, a-i ero 'cò le mese paròle an cusin-a, dite dë scondion da le masnà. La pau dle bombe a l'era restà, e mia mari i l'hai vist-la tërmolé coma na feuja tuta sua vita, mach për na losnà lontan-a. Chila, ch'a l'avìa ciucià sò làit sot ai bombardament ëd Turin e peuj, da sfolà, a l'era ciapasse 'cò col ëd Civass, (andova che sua magna a l'avìa bala-ie n'euj, e për un pluch a l'avìo nen bala-ie le piume tuti), chila a gavesse la pau d'adòss a l'é mai pì stàita bon-a.

E për tant che l'Euròpa dël dòp guèra a fussa tut somà nomach che un gran roché 'd periferìa, antramentr che tute le ròbe gròsse a rivavo mach an América, chèich robëtta, disoma parej, a l'era riva-ie 'cò ambelessì. La pau dla bomba atòmica a l'era 'd tuti, la guèra 'd Coréa e j'atach paranòich ancrosià ëd mac-cartista e stalinista a-i ero pro lontan, ma... ma l'Ungherìa, la Cecoslovachia e la Muraja 'd Berlin a-i ero mach lì girà 'l canton, e l'atentà a Togliatti e l'era riva-ie bele che antëcà. E as podrìa giontene vàire. Për tuti, drita, snista e coj ch'as n'ambatìo, ëd rason për dì cole mese paròle an cusin-a a-i në j'era pro.

Dzortut, a-i era sta-ie la crisi 'd Cuba. Për chi a në sa gnente disoma mach che per dontre sman-e la gent ëd tut ël mond a l'ha vardà 'l ciel ën spitand dë s-ciairé col bolé atòmich ch'a l'avrìa liquidaje. Ma i veuj nen parlene mi, i l'hai pì car che a felo a sia un ëd coj ch'a pijavo le decision antlora: Robert MacNamara. I son nen bon a trové n'edission an italian, quindi contenteve 'd cola original.

Se i lo capisse nen parlé a l'é fin-a mej. Vardeve mach ij filmin ëd le preuve dle bombe e dij canon atòmich, ën scotand un ch'av fa në spiegon dël përchè e dël përcoma, dont i capisse mach l'espression ëd sua ghigna. Parej i sareve ant le mideme condission ëd la pì part ëd l'opinion pùblica europenga d'antlora. Na condission da film ëd l'oror.

An efet, a-i era pro pòch da ghigné, e noj masnà ës dassota nervos i lo sentìo, contut ch'i savèisso pa dì lòn ch'a fussa. Però lolì a l'era ròba ch'a la rivava tut somà lontan. Motobin pì nervosa la gent a la restava për via che 'l mond a stava cambiand con n'andi ch'it riessìe pa pì a deje dapress. Ëd sòn i parleroma la vira ch'a-i ven.

<!-- google_ad_section_end -->